TƏHSİLDƏ İNNOVATIV TEXNOLOGİYALAR

  Xülasə: Məqalə təhsildə innovativ texnologiyaların problemlərini açıqlayır. Təhsildə innovasiya mövcud problem vəziyyətini həll etmək üçün nəzərdə tutulmuş yenilikdir ( tədris prosesinin optimallaşdırılması, təhsilin keyfiyyətinin yüksəldilməsi və materialın düzgün qaydada öyrənilməsi üçün əlverişli şəraitin təşkili), bir və ya bir neçə məqamda əhəmiyyətli dəyişikliklər: məzmun, təhsil, tədris metodları, təhsilin keyfiyyətinə nəzarət formaları. Hazırda müəllimlərin peşəkar fəaliyyətində informsiya texnologiyaları mühüm yer tutur. Müəllimlərin işində İKT vasitələrində istifadə zərurəti şagirdlərin yaş xüsusiyyətləri, yəni tədris materialının, proseslərin və hadisələrin əyani nümayişinə ehtiyac ilə xarakterizə olunur. 
          
Açar sözlər: innovasiya, texnologiya, təhsil, informasiya, kommunikasiya.
 
          Son illər bir sıra təlim texnologiyaları yaranmışdır ki, bunlar əsasən həm istirahət, həm də şəxsi istifadə üçün nəzərdə tutulmuşdur. Bununla belə, bu texnologiyalar biliyə əsaslanan və təhsil üzrə öyrənmə tətbiqləri üçün əlverişli varianta çevrilmişdir. Burada isə müxtəlif texnologiyaların müzakirəsi, eləcə də onların istifadəsi üçün əsas koqnitiv psixologiya və təhsil nəzəriyyələri, həmçinin təhsildə tətbiqi, eləcə də həmin biliklərin idarə edilməsi forması araşdırılır. 
          Uzun zamandır ki, təhsildə tətbiq olunan vasitə həm ənənəvi, həm də sabit qalmışdır. Bunlara təbaşir, ağ lövhələr, proyektorlar və yazı lövhələri kimi sınaqdan keçirilmiş və həqiqi texnikalar aiddir. Sinif daxilində texnologiyanın istifadəsi ilə bağlı bir çox tədqiqat işi , onlayn öyrənmə, eləcə də elektron təhsilin əlaqəli hissələri üzərində iş aparılmışdır.
          İnnovativ texnologiyaların təhsildə tətbiqi bir çox tədqiqat sahələrində tədqiq olunmuşdur. Bu tədqiqatlar həm onlayn,  həm də veb-öyrənmə üzərində olmaqla bir neçə hissəyə ayırmaq mümkündür. Xüsusilə, bu texnologiyaların bəziləri sinifdə tədris prosesi zamanı çox faydalıdır və innovativ üslubda tətbiq edilmişdir. Müəyyən maraq kəsb edən bu texnologiyalar geniş məlumat spektrini yaratmağa və paylaşmağa imkan verən danışıq texnologiyaları kimi qəbul edilmişdir. Bu texnologiyaları təsvir etmək üçün tətbiq edilən digər termin, onların məzmununu inkişaf etdirərkən və ya yaradarkən son istifadəçilərə yönəlmiş konstruktivist təlim vasitələridir. 
          Bu texnologiyalardan istifadəyə həvəs, əldə edilən fərqli pedaqoji üstünlüklərdən qaynaqlanır. Həmçinin, onlar müasir tələbələrin gücü ilə gündəmə gəlmək ehtiyacından irəli gəlir. Müasir tələbələr keçmiş təhsil sistemlərinin öyrətmək üçün nəzərdə tutulduğundan fərqlidir. Bugünki tələbələri rəqəmsal yerlilər adlandırmaq olar. Digər tərəfdən isə pedaqoqlarla bağlı bir sıra mənfi nəticələr vardır. Bir çox pedaqoqları rəqəmsal dünyaya immiqrant adlandırmaq olar. Bunu izah etməyin başqa yolu isə belə ola bilər ki, keçmiş təhsil metodlarını çapa əsaslanan, müasir platformanı isə rəqəmsal adlandırmaq olar.
          Təhsilin keyfiyyətini təhsil sistemində islahatların aparılması prosesinin innovativ komponenti kimi nəzərə alaraq qeyd etmək lazımdır ki, bu, artıq milli deyil, qlobal problemdir. 
          Hər kəsi maraqlandıran suallardan biri də budur ki, təhsil xidmətlərinin mövcudluğu əmək və təhsil bazarında çox surətlə dəyişən vəziyyətlər şəraitində təhsilin keyfiyyətini necə təmin etmək olar? YUNESKO sənədlərinin birində ali təhsilin keyfiyyəti ali təhsil islahatlarının “ortaq məxrəci” kimi irəli sürülür. Peşə təhsilinin keyfiyyətini təhsil və elmi fəaliyyətin inteqrasiyası yolu ilə artırmaq mümkündür. Bu məqsədə çatmağın ilk mərhələsində innivativ təlim texnologiyalarının bütün ali təhsil müəssisələrinə qazandırılması vəzifəsi daha sadə şəkildə qarşıya qoyula bilər. Nəticədə akademik innovativ universitetlər formalaşacaq, innovativ texnologiyalar düşünülüb peşəkar təhsilə tətbiq olunmağa  başlayacaq.
          Son zamanlar informasiya texnologiyaları insanın həyatına daha dərindən nüfuz edir və informasiya səriştəsi təhsilin səviyyəsini getdikcə daha çox müəyyənləşdirir. İbtidai təhsil təhsilin əsasıdır. Artıq ibtidai sinifdən informasiya toplama mədəniyyətini inkişaf etdirmək lazımdır. 
          İnnovativ texnologiyaların tətbiqi müasir  savadlı, mənəviyyatlı, fəal, ölkənin taleyi üçün inkişaf etmiş, məsuliyyət hissi olan şəxsiyyətin formalaşmasına yönəlməlidir. Müəllimlərin əməyi təhsilin keyfiyyətinin yüksəldilməsinə, təhsilin əlçatanlığının artırılmasına kömək edir. İnformasiya məkanında naviqasiya kimi çıxış edən ibtidai məktəb yaşından uşağın şəxsiyyətinin ahəngdar inkişafını təmin etmək lazımdır. Təhsil prosesində informasiya texnologiyalarından istifadə təkcə onu müasirləşdirməyə deyil, həm də hər bir şagirdin fərdi xüsusiyyətlərini nəzərə almaqla, səmərəliliyi artırmağa, şagirdləri həvəsləndirməyə təlim prosesini differensiallaşdırmağa  imkan verməlidir.
          İnnovasiya (ing. innovation) təlim, təhsil və elm sahəsində yeni forma, metod və bacarıqların tətbiqi mənasını verir. Prinsipcə hər hansı bir sosial-iqtisadi yenilik, nə qədər ki, kütləvi və seriyalı yayılma forması almamışsa, yenilik sayıla bilər.
          İnnovasiya nədir? İnnovasiya hər hansı bir nəticəyə nail olmaq üçün daha az vaxt, maddi və intellektual resurslar tələb edən yeni formaların, metodların və bacarıqların tətbiqidir. Prinsipcə, hər hansı bir sosial-iqtisadi yenilik, hələ geniş diqqəti cəlb etmədiyi halda  yenilik hesab edilir.
 
          Pedaqoji innovasiyalar bunlardır:
 
təhsil mühitinə yeniliklər gətirən, təkmilləşdirən məqsədyönlü dəyişikliklər yaradan ayrı-ayrı hissələrin, komponentlərin və bütövlükdə təhsil sisteminin özünün xüsusiyyətləri
innovasiyaların mənimsənilməsi prosesi (yeni alətlər, metodlar, texnologiyalar, proseslər və s. )
yeni metod və proqramların axtarışı, onların tədris prosesində tətbiqi və yaradıcı düşünmə qabiliyyəti
əldə edilmiş biliyin qiymətləndirilməsinin yeni forma və üsulları
tələbə və müəllim arasında birgə fəaliyyətin təşkili
          
          Təhsildə pedaqoji yeniliklər pedaqoji texnologiyalardan istifadə edilməklə tətbiq edilir ki, onun da əsas məqsədi  dayim dəyişən dünyada insanı həyata hazırlamaqdır. İnnovativ təlim texnologiyaları yeni təhsil sisteminin həyata keçirilə biləcəyi bir vasitə kimi qəbul edilməlidir. Belə təlimin mahiyyəti təhsil prosesinin insanın hisləri və ağlı ilə tənzimlənən potensial imkanlarına yönəldilməsi və onların həyata keçirilməsidir. Təhsil innovasiya mexanizmlərini inkişaf etdirməli, həyati vacib problemlərin həlli üçün yaradıcı yollar tapmalı və yaradıcılığın yeniliyə çevrilməyinə töhfə verməlidir.
          Müəllimin innovativ fəaliyyətinin məqsədi ənənəvi sistemlə müqayisədə şagird şəxsiyyətinin keyfiyyətcə dəyişməsidir.  Bu, praktikada naməlum olan didaktik və təhsil proqramlarının peşəkar fəaliyyətə tətbiqi sahəsində mümkün olur. Onların köməyi ilə təhsildəki böhran aradan qaldırılacaqdır. Öz hərəkətləri üçün motivasiya tapmaq, alınan məlumatları müstəqil yönləndirmək, yaradıcı qeyri-ənənəvi təfəkkürün formalaşdırılması, uşaqların təbii qabiliyyətlərini maksimum şəkildə üzə çıxarmaqla inkişafı, elm və təhsilin ən son nailiyyətlərindən istifadə etməklə, təhsilin əsas məqsədləri burada öz əksini tapmışdır.

  Ən məhşur təhsil yenilikləri aşağıdakılardır:
 
1.Sinif sistemini pozmadan dərslərin təşkili
- kariyera yönümlü məktəblərin açılması
- ixtisaslaşdırılmış siniflərin yaradılması
- oyun üsullarının (viktorina, debatlar) tədris prosesinə tətbiqi
  
2. Dərslərin təşkili (sinif-dərs sistemi ləğv olunmaqla)
    - şagirdlərin cəlb edilməsi yolu ilə biliklərin əldə edildiyi layihə metodunun tətbiqi
     - tədqiqat prosesi
          
3. Tədris məzmununun təqdimatı, ötürülməsi və mənimsənilməsi
      - universal ümumi elmi tədris metodlarına yiyələnmək
       -fənlərarası əlaqələrin təqdimatı ilə fənlərarasi dərslərin təşkili
 
          Təhsildə innovasiya cari problem vəziyyətini həll etmək (tədris prosesini optimallaşdırmaq, təhsil keyfiyyətini artırmaq bə ya tədris materialı üçün əlverişli şərait təşkil etmək məqsədi ilə), bir və ya bir neçə məqamda əhəmiyyətli  dəyişiklikləri həll etmək üçün nəzərdə tutulmuş yenilikdir. Bunlara təhsilin məzmunu, tədris üsulları, dərslərin hazırlanması və həyata keçirilməsi, tədrisin keyfiyyətinə nəzarət formaları və s aiddir  [7; 23-33]. 
          Müəllimlərin peşəkar fəaliyyətində informasiya texnologiyaları çox mühüm yer tutur. Müəllimlərin işində informasiya texnologiyaları vasitələrindən istifadə ehtiyacı tələbələrin yaş xüsusiyyətləri, yeni tədris materialının proseslərin və hadisələrin daxilində əyani nümayişinə ehtiyacın zəruri olması ilə diktə olunur.
          İnformasiya texnologiyalarının tədris prosesinə tətbiqi müxtəlif informasiya vasitələrinə çıxışı təmin edir və təlimin məzmununu zənginləşdirməyə kömək edir, məntiqi və kəşfiyyat xarakteri verir, həmçinin tələbələrin idrak marağının  aktivləşdirilməsi üçün yol və vasitələrinin tapılması problemini həll edir.
          İnformasiya texnologiyalarından istifadə prosesinin xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, fəaliyyət mərkəzi  fərdi qabiliyyət və maraqlarına əsaslanaraq idrak prosesini tələbə qurur. Müəllim və tələbə arasında “subyekt-subyekt” münasibətləri formalaşır. Müəllim tez-tez köməkçi kimi çıxış edir, tələbələri kəşflərə, fəallığa  təşviq edir.
          İnformasiya texnologiyalarından istifadə edərkən təhsil təkcə müəyyən miqdarda biliklərin tələbələrə çatdırılması deyil, həm də uşaqlarda idrak maraqlarının, biznesə yaradıcı münasibətin, müstəqil olaraq bilik və bacarıqları əldə etmək və zənginləşdirmək istəyinin inkişafıdır. 
          Müəllimlərin informasiya texnologiyalarından istifadə təcrübəsi aşağıdakı  nəticəyə gəlməyə imkan verir. Eyni zamanda sinifdə informasiya texnologiyalarından istifadə də, ənənəvi tədrislə müqayisədə aşağıdakı üstünlüklərə malikdir:
 
1.Tədris materialının müasirliyi və aktuallığı
2. Əlavə və əlaqəli materialların mövcudluğu
3.Estetik və görmə qabiliyyəti
4.Növbəti fərdi iş üçün çap materialının mümkünlüyü 
5.Mövzunun blokun nəzərdən keçirilməsi, qabaqcıl biliklərin mümkünlüyü
6.Oyun və praktik fəaliyyətlər vasitəsilə öyrənmək
7.Şagirdlərin öyrənmə marağının artırılması
8. Müəllim fəaliyyətinin daha aydın formada təşkili
 
          Beləliklə, dərsin bütün mərhələlərində şagirdlərin bilik və bacarıqlarının keyfiyyəti  informasiya texnologiyalarından istifadənin artırılmasına kömək edir [5; 45-55].

          Təhsilin xüsusiyyətləri müxtəlif texnologiyaların istifadəsinə xüsusi tələblər qoyur. Çünki məhsul  insanlara yönəldilmiş, texnoloji təhsil əməliyyatlarının rəsmiləşdirilməsi və alqoritmləşdirilməsi dərəcəsi heç vaxt sənaye istehsalı ilə müqayisə edilə bilməz. Təhsil fəaliyyətinin texnolojiləşdirilməsi ilə yanaşı, onun humanistləşdirilməsi prosesi qaçınılmazdır. Bu isə öz növbəsində şəxsi-fəaliyyət yanaşması çərçivəsində getdikcə geniş vüsət alır. İstər ölkəmizdə, istərsə də xaricdə təhsil sistemində fəaliyyət göstərənlər prosesləri innovativ təhsil ideologiyası və metodologiyası kimi təhsilin yeni ideologiya və metodologiyasının formalaşmasına gətirib çıxarır. İnnovativ təlim texnologiyaları onun köməyi ilə yeni təhsil paradiqmasının həyata keçirilə biləcəyi bir vasitə kimi qəbul edilməlidir [3; 67-69].

          İnnovativ fəaliyyətin məqsədi ənənəvi sistemlə müqayisədə şagirdin şəxsiyyətində keyfiyyət dəyişikliyidir. İnsanın mənəvi özünütəkmilləşdirməsinə yönəlmiş sosial əhəmiyyətli təcrübə kimi təhsildə innovativ fəaliyyət cəmiyyətdə mövcud olan təcrübə növlərinin transformasiyasını təmin edə bilməsi ilə vacibdir. Bu, pedaqoji böhranın aradan qaldırılmasını nəzərdə tutan praktikada naməlum didaktik və təhsil proqramlarının peşəkar fəaliyyətə tətbiqi sayəsində mümkün olur. İstifadəçiləri həvəsləndirmək, alınan məlumatları müstəqil şəkildə idarə etmək, yaradıcı qeyri-ənənəvi təfəkkürün formalaşdırılması, uşaqların təbii qabiliyyətlərini maksimum şəkildə üzə çıxarmaq, elm və təcrübənin ən son nailiyyətlərindən, innovativ fəaliyyətin əsas məqsədlərindən istifadə etməklə inkişafı və s. buraya aiddir.

          Qlobal informasiya cəmiyyətinə keçidi və biliyin formalaşmasını nəzərə alaraq, təhsilin bu günün və gələcəyin sosial-iqtisadi tələbatlarına uyğunluğundan o zaman danışmaq olar ki, onun modernləşdirilməsi təkcə təşkilati innovasiyalar deyil, həm də onun özünə əsaslansın. Təhsil ölkənin intellektual potensialını təkrar istehsal edən sosial institut kimi inkişafını sürətləndirmək və cəmiyyətin, konkret fərdin və potensial işəgötürənin maraqlarına cavab vermək qabiliyyətinə malik olmalıdır.
          İnformasiya-kommunikasiya texnologiyalarından istifadə informasiyanın axtarışı və ötürülməsi prosesini əhəmiyyətli dərəcədə surətləndirməyə, zehni fəaliyyətin xarakterini dəyişdirməyə və insan əməyinin avtomatlaşdırılmasına imkan verir. İstehsal fəaliyyətində informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının inkişaf səviyyəsi və tətbiqi istənilən şirkətin uğurunu şərtləndirir. İnformasiya və kommunikasiya texnologiyalarının  əsasını kompüter alətləri üzərində qurulan və informasiya ehtiyatlarını, texniki vasitələri və proqram təminatını təmsil edən, dəstəkləyən informasiya və kommunikasiya sistemləri təşkil edir [2; 33-36].

          Təhsil sisteminin inkişafında innovativ meyllər. Ənənəvi ibtidai təhsildə yeni informasiya-kommunikasiya texnologiyalarından istifadə kiçik yaşlı məktəblilərin fərdi xüsusiyyətlərini nəzərə alaraq onların təlim prosesini fərqləndirməyə, yaradıcı müəllimə təhsil məlumatlarını təqdim etmək yollarının spektrini genişləndirməyə, çevik idarəetməyə  imkan verir. İnformasiya texnologiyaları təlimdə əlavə vasitəyə deyil, bütöv təhsil prosesinin tərkib hissəsinə çevrilməli, onun effektivliyini  əhəmiyyətli dərəcədə artırmalı və ibtidai məktəb yaşlı uşaqların intellektual , emosional və şəxsi sahələrinin hərtərəfli inkişafna maksimum töhfə verməlidir. 
          Beləliklə təhsil öz mahiyyətinə görə artıq bir yenilik daxilindəddir. Müəllim innovativ tədrisdə bu texnologiyalardan istifadə etməklə prosesi daha dolğun, maraqlı və zəngin edir. Təbiət elmlərinin fənn sahələrini kəsişdirərkən, vahid dünyagörüşünün formalaşması üçün bu cür inteqrasiya sadəcə olaraq zəruridir.

          Konstruktiv öyrənmə vasitələri və danışıq texnologiyaları. Danışıq texnologiyaları ideyası o qədər də yeni deyil, çünki videokonfranslar, müzakirə forumları və e-poçtlar da daxil olmaqla kifayət qədər uzun müddətdir ki, istifadə olunan çoxsaylı sistemləri ehtiva edir. Danışıq texnologiyasının kritik konsepsiyaları arasında başlıcası odur ki, biliklər əsasən sual-cavab yəni, dialoqdan istifadə etməklə inkişaf etdirilir və paylaşılır. Başqa bir xüsusiyyəti isə onun kifayət qədər surətli olması, çoxsaylı yerlərdə saxlana bilməsi mürəkkəb texnologiyaların əldə edilməsini tələb etməməsidir.
     Danışıq texnologiyaları çoxlu proqram və sistemləri ehtiva edir ki, bunların əksəriyyəti veb-səhifələr, audio axını, e-poçtlar, vikilər və ani mesajlaşma kimi xüsusiyyətləri olan vasitələr olduqca tanışdır. Bu texnologiyalar nisbətən  yenidir. Son zamanlarda isə onların artıq kifayət qədər istifadəçisi mövcuddur.  Artıq təhsil sahəsində də onlardan kifayət qədər istifadə olunmağa başlanılıb və bir çoxu təhsil aləti kimi tanınır.
        
 COVİD-19 və onlayn öyrənmə. COVİD -19 pandemiyası  xüsusilə təhsil sektorunu vurdu. Bütün dünyada təhsil fəaliyyəti dayandırıldı. Dünya miqyasında məktəblər bağlandıqdan sonra 1,53 milyarddan çox şagird məktəbdən uzaqlaşmağa məcbur oldu.  Su və gigiyena kimi həyati əhəmiyyətli vasitələrlə yanaşı təhsil sistemidə eyni dərəcədə vacib əhəmiyyət daşıyırdı. Əgər təhsil sisteminə həyati əhəmiyyətli vasitələr kimi yanaşılmazsa sonda bunun eyni dərəcədə mənfi nəticəsinin alınmasına səbəb  ola bilər. Şagirdlərdən təhsilllərini evdə olarkəndə davam etdirmələri tələb olunduğundan, təlim prosesinin manitorinqi, imtahanlar, onlayn qarşılıqlı əlaqə və ya qrup şəklində öyrənmə, məlumat və məxfilik problemləri, təhsil materiallarının əldə olunması kimi müxtəlif məsələlər müəllimlər, tələbələr və həmçinin valideynlər üçün də problem olmuşdur. Hər bir ölkədə hökumət müəllimlər və şagirdlər tərəfindən istifadə edilməli olan ardıcıl, bərabər və vahid platforma təmin etməli oldu.

   Koronavirus infeksiyasının surətlə yayılması əslində bütün təhsil sistemi üçün katalizator oldu. Demək olar ki, dünyanın müxtəlif yerlərində insanlar təhil sistemi ilə bağlı seçim qarşısında qaldı. Bu seçimlər ya təhsil sisteminin onlayn fomaya keçməsi yada ümumiyyətlə bir müddət təhsilin dayandırılması idi. Kiçik qeyd-şərtlərlə ölkələrin böyük əksəriyyəti birinci yolu tutdu. 
          Qeyri-dərman müdaxilələri, sosial uzaqlaşma və özünütəcrid kimi profilaktik tədbirlər vasitəsilə COVİD-19-un yayılmasının qarşısını almaq səyləri dünyada ibtidai və orta məktəblərin, o cümlədən kollec və universistetlərin geniş şəkildə bağlanmasına səbəb oldu.
         
Təsdiqlənmiş  COVİD-19   xəstələrinin əksəriyyəti böyüklərdir. İlkin məlumatlarır uşaqların bu virusu daha az yoluxduğunu, lakin eyni zamanda daha çox daşıyıcı olduqlarını göstərirdi. Buna görə də məktəblərin bağlanması xəstəliyin yayılmasını yavaşlatmaq üçün təsirli bir yol kimi qəbul olunurdu. Təhsil müəssisələrinin bağlanması digər tədbirlərlə, məsələn, ictimai toplantıların qadağan edilməsi ilə eyni ərəfədə baş verdiyindən, məktəblərdə, kolleclərdə və üniversitetlərin bağlanmasının konkret olaraq təsirini qiymətləndirmək müəyyən çətinliklərlə qarşılaşırdı. 
     
Dünyanın bir çox yerində hökumət insanları onlayn təhsilə həvəsləndirməyə çalışırdılar. Lakin bununda özünəməxsus çətinlikləri var idi. Xüsusilə Covid-19 pandemiyası zamanı iqtisadiyyatın xeyli zəifləməsi bir çox insanın onlayn dərs proseslərində iştirak etmək üçün lazım olan cihazları, qurğuları təmin edə bilməməsi ilə nəticələnmişdi.  Bir çox insanlar isə xüsusilə bu platforma haqqında xəbərsiz idi. Bundan əlavə ev tapşırığını yerinə yetirmək və qiymətləndirmə aparmaq üçün nəzərdə tutulmuş xüsusi plan və ya metodologiya olmadığı üçün şagirdin təlimatlandırılma prosesini izləmək çətindir.

     Qruplarla iş zamanı bütün qrupla onlayn əlaqə yaratmaq təkcə tələbələr üçün deyil, həm də müəllimlər üçün olduqca çətin idi. Bəzən valideynlərdə əlavə tədris materiallarının alınmasıda narazılıqlara səbəb olurdu, çünki valideynlər hər zaman tədris materiallarının hazır əldə olunmasına alışmışdılar.
     Tələbələrin evdən imtahan verərkən imtahan qaydalaına əməl etməmə hallarının baş vermə ehtimalı daha yüksək idi. Buna görə də, tələbələr evdə olarkən imtahanları idarə etmək çətin idi, çünki onlar fikrini tədris materialına lazımi qaydada cəmləyə bilmir və qayda-qanunlara düzgün riayət etmirdilər. Bu isə nəticə olaraq şişirdilmiş qiymətlərə və qeyri-bərabər rəqabətə səbəb olurdu.
     Beləliklə, böhran bir çox insanlara təhsildə yeni texnologiyalar   haqqında anlayış əldə etməyə, onları sınaqdan keçirməyə imkan yaratdı. Yəqin ki, məhz bu təcrübə yaxın gələcəkdə təhsilin inkişaf trayektoriyalarını müəyyən etməyə və yeni təhsil texnologiyalarının uzunmüddətli potensialını, təhsil siyasətində ən son və ənənəvi yanaşmaları birləşdirməyin optimal yollarını qiymətləndirməyə kömək edəcəkdir.

Ədəbiyyat siyahısı
Alekseeva L.N. İnnovativ texnlogiyalar təhsil mənbəyi kimi / L.N Alekseeva müəllim 2004 №3. –s 78.
Bıçkov A.V. İnnovativ mədəniyyət A.V.Bıçkov. Profil məktəbi. 2005. №6. –s. 83.2
Deberdeeva T.X.  İnformasiya cəmiyyətində təhsilin yeni dəyərləri T.X.Deberdeeva Təhsildə innovasiyalar. 2005. -№3. –s. 79
Mineeva T.F İbtidai məktəbdə informatika  Orta məktəb. 2002 №11
Popova N.G. Tədris prosesinin informasiyalaşdırılması Orta məktəb. 2002. №11
Slastenin V.A. Podymova L.S Pedaqogika: innovativ fəaliyyət M.:ICHP nəşriyyatı  Magistr 1997. -456s
Bosova L.L. İbtidai məktəbdə komputer dərsləri. İnformatika və təhsil. 2002. -№1



QARAGÖZOVA VÜSALƏ NATİQ QIZI
Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Şəki filialının
Ümumelmi fənlər kafedrasının müəllimi