ALİMLƏRİN SOSİAL MEDİADA NÜFUZSUZLAŞDIRILMASI: ETİK VƏ SOSİAL PROBLEMLƏR
Ruhiyyə Hüseynova,
Mingəçevir Dövlət Universiteti,
iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru
Xülasə
Müasir informasiya cəmiyyətində sosial mediada yayılan qeyri-peşəkar jurnalist materialları elm adamlarının nüfuzuna ciddi zərbə vurmaqdadır. Məqalədə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasında keçirilən elmi iclas zamanı yaşlı alimlərin bir anlıq yorğunluq anlarının qərəzli şəkildə lentə alınaraq sosial şəbəkələrdə yayılması hadisəsi təhlil edilir. Bu cür halların elm etikasına, yaşlı nəslə hörmət ənənələrinə və ümumbəşəri dəyərlərə zidd olduğu vurğulanır. Məqalədə həmçinin həqiqi jurnalistikanın funksiyaları, alimlərin cəmiyyətdəki rolu və sosial media istifadəçilərinin məsuliyyəti məsələləri araşdırılır.
Açar sözlər: elm etikası, ziyalılara hörmət, sosial media, qərəzli jurnalistika, nüfuz problemi, yaşlı nəsil
Giriş
Son dövrlərdə sosial şəbəkələrdə elm adamlarının, xüsusilə də yaşlı nəsil alimlərin nüfuzunu aşağılayan paylaşımların sayında artım müşahidə olunur. Bu paylaşımların əksəriyyəti həqiqi jurnalistika prinsiplərindən uzaq, sensasiya xarakterli, qərəzli yanaşmaların məhsuludur. Məqalədə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasında baş tutan elmi iclasda yaşlı alimlərin bir neçə dəqiqəlik yorğunluq anlarının qərəzli şəkildə lentə alınaraq ictimaiyyətə təqdim edilməsi hadisəsi kontekstində bu problem geniş təhlil edilir.
1. Elmi iclasların xüsusiyyətləri və alimlərin psixofizioloji vəziyyəti
Elmi iclaslar, bir qayda olaraq, saatlarla davam edən, yüksək intellektual gərginlik tələb edən tədbirlərdir. Elmlər Akademiyasında keçirilən iclas da istisna olmamış, bir neçə saat ərzində mürəkkəb elmi problemlər müzakirə edilmişdir. İnsan orqanizminin, xüsusilə də yaşlı şəxslərin uzun müddət eyni vəziyyətdə qalması, yüksək konsentrasiya tələb edən fəaliyyətlə məşğul olması təbii olaraq yorğunluğa səbəb olur.
Alimlərin bir qisminin bir-iki dəqiqəlik göz yumması və ya yuxuya getməsi - əgər bu, həqiqətən baş vermişsə - onların ümumi fəaliyyətinə, elmi potensialına kölgə sala bilməz. Təxminən iki saatlıq iclasın iki dəqiqəsində baş verən bu hal, ümumi vaxtın cəmi 1.6%-ni təşkil edir. Bu müddət ərzində belə, alimlərin beyni şüuraltı səviyyədə müzakirə olunan problemləri emal etməyə davam edir.
2. Qərəzli jurnalistika və onun cəmiyyətə təsiri
Müasir jurnalistikanın əsas funksiyalarından biri ictimaiyyəti obyektiv məlumatlandırmaqdır. Lakin, təəssüf ki, bəzi media nümayəndələri və ya özünü jurnalist adlandıran şəxslər sensasiya dalınca qaçaraq, peşə etikası prinsiplərini pozurlar. Bu şəxslər alimlərin yorğunluq anlarını qeydə alaraq, onları ictimaiyyət qarşısında alçaltmağa çalışırlar.
Halbuki həqiqi jurnalist:
- Alimlərin maaşlarını, sosial vəziyyətini araşdırmalı
- Onların elmi əsərlərini, kitablarını, kəşflərini ictimaiyyətə tanıtmalı
- Elmin inkişafı üçün lazım olan şəraitin yaradılması məsələlərini gündəmə gətirməlidir
3. Yaşlı nəslə hörmət ənənələri və müasir dövr
Azərbaycan xalqının milli-mənəvi dəyərlərində ağsaqqala, ziyalıya, alimə hörmət həmişə müstəsna yer tutmuşdur. "Ağsaqqalı olanın ağlı çox olar", "Elm sahibinə hörmət - Allaha hörmətdir" kimi atalar sözləri və dini-əxlaqi dəyərlər bu ənənənin dərin köklərə malik olduğunu göstərir.
Müasir dövrdə qloballaşma prosesləri, informasiya texnologiyalarının sürətli inkişafı bəzən bu ənənəvi dəyərlərə kölgə salmaqdadır. Sosial mediada anonimlikdən istifadə edən bəzi şəxslər yaşlı insanlara, o cümlədən ziyalılara qarşı hörmətsizlik göstərməyə başlayıblar. Bu tendensiya cəmiyyətin mənəvi sağlamlığı üçün ciddi təhlükədir.
4. Alimlərin cəmiyyətdəki rolu və onlara dəstək zərurəti
Alimlər cəmiyyətin intellektual potensialını təşkil edir, elmin inkişafını təmin edir, gənc nəslin yetişməsində mühüm rol oynayırlar. Onların əksəriyyəti maddi çətinliklərə baxmayaraq, elmi fəaliyyətini davam etdirir, yeni kadrlar yetişdirir, beynəlxalq əlaqələri qoruyub saxlayırlar.
Bildiyimiz kimi, alimlərin sosial vəziyyəti arzuolunan səviyyədə deyil. Aşağı maaşlar, elmi-tədqiqat işləri üçün lazımi şəraitin olmaması, laboratoriyaların zəif təchizatı kimi problemlər alimlərin işini çətinləşdirir. Bütün bunlar onların fiziki və mənəvi yorğunluğuna səbəb olur.
Belə bir şəraitdə alimləri tənqid etmək, onların zəif anlarını qabartmaq əvəzinə, onlara dəstək olmaq, problemlərinin həllinə kömək etmək lazımdır.
5. Sosial media istifadəçilərinin məsuliyyəti
Sosial şəbəkələr müasir dövrdə ictimai rəyin formalaşmasında mühüm rol oynayır. Milyonlarla insanın gündəlik istifadə etdiyi bu platformalarda yayılan hər bir informasiya geniş kütlələrə çatır və müəyyən təsir göstərir.
Sosial media istifadəçiləri hər hansı bir informasiyanı paylaşmazdan əvvəl onun doğruluğunu yoxlamalı, mənbəni araşdırmalı və paylaşımın mümkün nəticələrini düşünməlidirlər. Təəssüf ki, əksər istifadəçilər bu məsuliyyəti daşımır, qərəzli, qeyri-dəqiq, bəzən də açıq-aşkar yalan olan məlumatları tənqidsiz şəkildə yayırlar.
Alimləri lağ edən fotoları paylaşan və ya şərh yazan şəxslər əslində nə etdiklərini dərk etmirlər. Onlar bu hərəkətləri ilə təkcə bir neçə alimə deyil, bütün elm adamlarına, elmə, təhsilə, ümumən intellektual dəyərlərə hörmətsizlik edirlər.
6. Elmi ictimaiyyətin reaksiyası və gənc alimlərin mövqeyi
Mən də bir gənc alim olaraq bu cür hallara biganə qala bilmərəm. Yaşlı həmkarlarımıza, müəllimlərimizə qarşı edilən bu hörmətsizlik bizi dərindən sarsıdır. Onlar bizim üçün təkcə elmi rəhbər deyil, həm də həyat müəllimi, mənəvi dayaqdır. Onların zəhməti, əziyyəti, fədakarlığı sayəsində biz bu gün elmdə müəyyən uğurlar qazana bilmişik.
Elmi ictimaiyyət olaraq biz bu cür hallara qarşı vahid mövqe nümayiş etdirməli, alimlərin nüfuzunu qorumaq üçün birlikdə mübarizə aparmalıyıq. Sosial mediada aktiv olmaq, həqiqətləri yazmaq, qərəzli paylaşımlara qarşı çıxmaq hər birimizin vətəndaşlıq borcudur.
Nəticə
Milli Elmlər Akademiyasında baş verən hadisə təsadüfi bir hal deyil, cəmiyyətimizdə ziyalılara, elm adamlarına qarşı formalaşan münasibətin təzahürüdür. Bu münasibət dəyişməli, köklü milli-mənəvi dəyərlərimizə qayıtmalıyıq. Alimlərə, xüsusilə də yaşlı nəsil ziyalılara hörmət etmək, onların qayğısına qalmaq, zəhmətini qiymətləndirmək hər birimizin borcudur.
Qərəzli jurnalistika ilə mübarizə aparmaq, sosial mediada tənqidi düşüncəni inkişaf etdirmək, dəyərlərimizi qorumaq üçün birlikdə çalışmalıyıq. Unutmayaq ki, alimə hörmət keçmişə hörmət, gələcəyə hörmətdir. Bu gün biz yaşlı alimlərə necə münasibət göstəririksə, sabah bizim də cəmiyyətdəki yerimiz, nüfuzumuz elə olacaqdır.
Ədəbiyyat
- 1. Əliyev, A. (2020). Elm etikası və müasir problemlər. Bakı: Elm nəşriyyatı.
- 2. Həsənov, M. (2021). Jurnalistika və ictimai rəy. Bakı: Təhsil.
- 3. Quliyev, R. (2019). Sosial media və informasiya təhlükəsizliyi. Bakı: İnformasiya Texnologiyaları.
- 4. Məmmədov, S. (2022). Azərbaycanda elmin inkişaf problemləri. Elm və həyat jurnalı, №3, s. 12-18.
- 5. Vəliyeva, N. (2021). Yaşlı nəslə hörmət ənənələri və müasir dövr. Sosial tədqiqatlar, №2, s. 45-52
Tarix: Dünən, 20:00
Xəbəri paylaş