TƏHSİLDƏ KEYFİYYƏTİN YÜKSƏLDİLMƏSİNDƏ MARAQ VƏ QABİLİYYƏT ƏSASLI İNNOVATİV İDARƏETMƏ YANAŞMALARININ SİSTEMLİ TƏHLİLİ

ŞAHİN MƏMMƏDLİ,

Lənkəran Dövlət Universitetinin magistri

Müasir dünyada təhsilin qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri yalnız bilik ötürmək deyil, eyni zamanda cəmiyyətin intellektual, sosial və psixoloji potensialını formalaşdırmaqdır. Bu baxımdan təhsildə keyfiyyət anlayışı getdikcə daha geniş məna kəsb edir və ənənəvi qiymətləndirmə meyarları ilə məhdudlaşmır. Təhsilalanların maraq və qabiliyyətlərinin nəzərə alınması, onların fərdi inkişaf imkanlarının üzə çıxarılması təhsilin keyfiyyətinin yüksəldilməsində həlledici amilə çevrilir. Məhz bu kontekstdə maraq və qabiliyyət əsaslı innovativ idarəetmə yanaşmaları müasir təhsil sisteminin əsas prioritetlərindən biri kimi çıxış edir.

Təhsildə keyfiyyətin yüksəldilməsi birbaşa olaraq idarəetmə mexanizmlərinin səmərəliliyindən asılıdır. Əgər idarəetmə yalnız inzibati nəzarət və formal tənzimləmə ilə məhdudlaşırsa, bu, təhsilalanın fərdi potensialının inkişafına mane olur. Maraq və qabiliyyət əsaslı yanaşma isə idarəetməyə humanist və fərdyönümlü baxış gətirir. Bu yanaşma təhsilin bütün pillələrində qərarların qəbulunda şagird və tələbələrin maraqlarını, psixoloji xüsusiyyətlərini və bacarıqlarını əsas götürməyi zəruri edir. Nəticədə təhsil prosesi mexaniki deyil, canlı və inkişafyönümlü bir sistemə çevrilir.

İnnovativ idarəetmə yanaşmaları təhsil müəssisələrində çeviklik, açıq kommunikasiya və iştirakçılıq prinsiplərinə əsaslanır. Bu yanaşmaların tətbiqi zamanı təhsilalanların maraqlarının öyrənilməsi, qabiliyyətlərinin erkən mərhələdə müəyyənləşdirilməsi və onların inkişafı üçün uyğun şəraitin yaradılması əsas məqsəd kimi müəyyən edilir. Belə idarəetmə modeli təhsilin planlaşdırılmasında fərdiləşdirilmiş yanaşmanı ön plana çəkir və standartlaşdırılmış təlim modellərindən uzaqlaşmağa imkan yaradır.

Maraq və qabiliyyət əsaslı idarəetmənin mühüm üstünlüklərindən biri təhsilalanların motivasiyasının yüksəlməsidir. Marağı nəzərə alınan, bacarığı qiymətləndirilən şagird və tələbə təlim prosesində daha fəal iştirak edir, məsuliyyət hissi formalaşır və özünüreallaşdırma imkanları genişlənir. Bu isə təhsilin nəticəyönümlülüyünü artırmaqla yanaşı, təhsilalanların psixoloji rifahına da müsbət təsir göstərir. Beləliklə, təhsil yalnız akademik göstəricilərlə deyil, şəxsiyyətin harmonik inkişafı ilə ölçülməyə başlayır.

Təhsilin idarə olunmasında innovativ yanaşmalar həmçinin müəllim amilinə yeni məzmun qazandırır. Müəllim təkcə tədris edən şəxs deyil, eyni zamanda müşahidəçi, yönləndirici və inkişafı dəstəkləyən peşəkar kimi çıxış edir. İdarəetmə səviyyəsində müəllimlərin maraq və qabiliyyətlərinə uyğun peşəkar inkişaf imkanlarının yaradılması təhsilin ümumi keyfiyyətinə birbaşa təsir göstərir. Bu baxımdan innovativ idarəetmə modeli müəllimlərin yaradıcılıq potensialını da stimullaşdırır və təhsil mühitində sağlam əməkdaşlıq münasibətləri formalaşdırır.

Maraq və qabiliyyət əsaslı innovativ idarəetmə yanaşmalarının tətbiqi təhsil müəssisələrinin fəaliyyətində uzunmüddətli müsbət nəticələr doğurur. Bu yanaşma təhsilalanların fərdi inkişaf trayektoriyalarını nəzərə almaqla yanaşı, cəmiyyətin dəyişən tələblərinə uyğun insan kapitalının formalaşdırılmasına xidmət edir. Eyni zamanda, bu model təhsil sistemində şəffaflığın, hesabatlılığın və ictimai etimadın artmasına şərait yaradır.

Nəticə etibarilə, aparılan sistemli təhlil göstərir ki, təhsildə keyfiyyətin yüksəldilməsi yalnız proqram və dərslik dəyişiklikləri ilə məhdudlaşa bilməz. Əsas məsələ idarəetmə fəlsəfəsinin yenilənməsi, maraq və qabiliyyət əsaslı innovativ yanaşmaların təhsilin bütün səviyyələrində ardıcıl şəkildə tətbiq edilməsidir. Bu yanaşma təhsili şəxsiyyətyönümlü, cəmiyyət üçün faydalı və gələcəyə yönəlmiş strateji bir sahəyə çevirir və dayanıqlı inkişafın əsas təminatçılarından biri kimi çıxış edir.

ƏDƏBİYYAT

1. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası. – Bakı, 1995.

2. Azərbaycan Respublikasının “Təhsil haqqında” Qanunu. – Bakı, 2009.

3. Azərbaycan Respublikasında təhsil sahəsində islahatlar üzrə Dövlət Proqramı (15 iyun 1999-cu il).

4. Emin Əmrullayev. Təhsildə keyfiyyətin təminatı və idarəetmənin müasir çağırışları. – Bakı: Təhsil, 2021.

5. Ə. N. Abbasov. Təhsilin idarə edilməsi. – Bakı: Elm və Təhsil, 2018.

6. F. H. Hüseynov. Təhsildə innovativ idarəetmə modelləri. – Bakı: Müəllim, 2019.

7. S. A. Əliyeva. Müasir təhsildə şəxsiyyətyönümlü yanaşma. – Bakı: Təhsil nəşriyyatı, 2017.

8. M. M. Məmmədov. Təhsildə keyfiyyət və qiymətləndirmə problemləri. – Bakı: ADPU nəşriyyatı, 2016.